Tomusky yssy pasylyp, howa arassa bolanda, dünýäniň millionlarça adamyň ýüregini garaşmak duýgusy doldurýar. Hytaý jemgyýetleri we bütin dünýäde medeniýet söýüjileri üçin ýylyň bu wagty güýz ortasy festiwalynyň gelmegini alamatlandyrýar - taryha, simwolizme we umumy baglanyşyk arzuwyna baý baýramçylyk. Mandarin dilinde Aý festiwaly ýa-da Çžunçiu Jie diýlip hem atlandyrylýan bu festiwal sekizinji aýyň 15-nji gününe gabat gelýär, şol gün aý iň tegelek, iň ýagty we iň şöhleli bolýar diýlip hasaplanylýar. Bu asman wakasy bitewilik, maşgala birleşmesi we uzak aralyklardan geçýän dowamly baglanyşyklar üçin güýçli metafora bolup hyzmat edýär. Diňe bir dynç güni däl-de, güýz ortasy festiwaly gadymy mifleri, oba hojalyk köklerini we häzirki zaman dabaralaryny geçmişi hormatlaýan we häzirki zamany kabul edýän gobelende birleşdirýän janly däpdir.
Gelip çykyşlar: Mifler, hasyllar we gadymy kökler
Güýz ortasyndaky festiwalyň gelip çykyşy 3000 ýyldan gowrak wagta uzap gidýär we amaly oba hojalyk tejribelerine we aýdyň halk döredijiligine esaslanýar. Onuň iň irki yzlaryny gadymy hytaý jemgyýetleri Aýa sežde etmek üçin dabaralar geçirýän Şan dinastiýasynda (b.e.öň 1600–1046) tapyp bolýar. Häzirki baýramçylyk ýygnaklaryndan tapawutlylykda, bu irki däp-dessurlar baý hasyl üçin Aý hudaýyna minnetdarlyk bildirmäge gönükdirilen dabaraly işlerdi. Daýhanlar aýyň siklleriniň ekinleriň ösüşine täsir edýändigine - onuň ýumşak şöhlesiniň gijeki suwaryşyna ýol görkezýändigine we onuň fazalarynyň ekmek we hasyl almak üçin dogry wagty alamatlandyrýandygyna ynanýardylar. Aýa hormat goýmak diňe bir ruhy hereket däl, eýsem geljekki gülläp ösmegi üpjün etmegiň usulydy we festiwaly tebigatyň ritmleri bilen çuňňur baglanyşykly edýärdi.
Wagtyň geçmegi bilen, bu oba hojalyk däp-dessurlary mifler we rowaýatlar bilen birleşip, festiwala baý rowaýat özboluşlylygyny berdi. Bu mifleriň iň meşhury Aý Hudaýy Çan'e baradaky hekaýadyr, bu erteki nesillerden nesillere geçip, häzirki wagtda güýz ortasyndaky baýramçylyklaryň merkezi bolmagynda galýar. Rowaýata görä, Çan'e ussat okçy Hou Ýiniň aýaly bolupdyr. Gadymy döwürlerde asmanda on gün bilelikde dogup, ýeri ýakyp, adamzady gurakçylyk bilen haýbat atypdyr. Hou Ýi dokuz güni atyp düşürip, dünýäni halas edipdir we ölmezligiň iksiri bilen sylaglanypdyr. Ol iksiri saklamak üçin Çan'e berip, oňa içmezligi tabşyrypdyr. Şeýle-de bolsa, Hou Ýiniň açgöz dosty özi ýok wagty iksiri ogurlamaga synanyşypdyr. Ony goramak üçin Çan'e iksiri özi içip, Aýa çykypdyr, şondan bäri ol ýerde diňe nefrit towşany bilen ýaşaýar. Her ýyl güýz ortasyndaky festiwalda adamlar Çan'e we onuň towşanyny görmek üçin aýa seredýärler we ýakyn we uzakdaky ýakynlaryna gaýtadan birleşmek we bagt arzuwlaryny iberýärler.
Güýzüň ortasyndaky rowaýatlaryň ýene bir möhüm keşbi, hudaýlar tarapyndan Aýda ölmez osmantus agajyny kesmek üçin jezalandyrylan agaç kesiji Wu Gangdyr. Ol nähili kyn kesse-de, agaç bir gijede özüni sagaldýar we ony ebedi işe mejbur edýär. Şondan bäri osmantus agajy festiwalyň simwolyna öwrüldi - onuň ýakymly ysly gülleri köplenç däp bolan desertlerde we çaýlarda ulanylýar, şekili bolsa çyralary we bezegleri bezeýär. Çan'e we Wu Gangyň hekaýalary bilelikde festiwala çuňluk we jady goşup, ýönekeý hasyl baýramyny duýgulara we manylara baý medeni hadysa öwürýär.
Festiwalyň ösüşi: Imperatorlyk däp-dessurlaryndan global dabaralara çenli
Güýz ortasyndaky festiwalyň kökleri gadymy bolsa-da, onuň häzirki görnüşi asyrlaryň dowamynda dinastik üýtgeşmeler, sosial üýtgeşmeler we medeni alyş-çalyşlar bilen kemala gelipdir. Tang dinastiýasy döwründe (618–907-nji ýyllar) festiwal has baýramçylyk häsiýetine eýe bolup başlady. Imperator maşgalalary aýyň aşagynda uly banketler geçirdiler, şol ýerde şahyrlar aýyň gözelligini wasp edýän goşgular döretdiler, sazandalar bolsa däp bolan sazlary çaldylar. Adaty adamlar hem goşulyp, maşgala agzalary bilen nahar paýlaşmak, çyra uçurmak we aýa haýran galmak üçin ýygnandylar. Şu döwürde aý tortlary - häzirki wagtda festiwalyň iň meşhur iýmiti - ilkinji gezek baýramçylyk bilen baglanyşykly boldy, emma olar ilki başda süýji lobya ýa-da lotus tohumy pastasy bilen doldurylan ýönekeý tortlardy.
Song dinastiýasy (960–1279-njy ýyllar) güýz ortasy festiwaly üçin öwrülişik nokady boldy, sebäbi ol resmi baýramçylyk boldy. Aý tortlarynyň meşhurlygy artdy we olar has çylşyrymly görnüşlerde we tagamlarda ýasalyp başlady, köplenç aýyň, Çan'e ýa-da osmantus gülleriniň nagyşlary bilen bezelen. Çyralar hem baýramçylyklaryň esasy bölegine öwrüldi - haýwanlaryň, gülleriň we mifiki jandarlaryň şekillerinde çylşyrymly ýasalyp, olar ýakylyp, köçelerde alnyp, gijeleri ýagtylyk deňzine öwürdi. Bu döwürde alymlaryň we suratkeşleriň baglarda ýygnanýan, şerap içýän we aýa seredip filosofiýa barada pikir alyşýan "aý synlamak oturylyşyklarynyň" döremegine şaýat boldy. Bu ýygnaklar festiwalyň oýlanmak, döredijilik we intellektual alyş-çalyş wagty hökmünde abraýyny berkitmäge kömek etdi.
Ming (1368–1644) we Çin (1644–1912) dinastiýalary döwründe güýz ortasy festiwaly ähli jemgyýetçilik gatlaklarynyň söýgüli däbine öwrüldi. Aý tortlary has-da ösdi, merkeze duzlanan ýumurtganyň sarysy - doly aýyň alamaty - we gyzyl noýba, lotus tohumy we hatda jambon ýaly tagamly tagamlar ýaly dürli içlikler goşuldy. Festiwal şeýle hem sowgat bermek wagtyna öwrüldi, sebäbi adamlar hoşniýetliligiň alamaty hökmünde dostlary, maşgalasy we kärdeşleri bilen aý tortlaryny we miweleri alyşdylar. Käbir sebitlerde özboluşly däp-dessurlar peýda boldy: mysal üçin, Guangdong welaýatynda adamlar "fonar tapmaçalary" çärelerini geçirdiler, bu ýerde tapmaçalar fonarlara ýazylýardy we olary çözenler kiçi baýraklar gazanýardylar. Fujian welaýatynda maşgalalar asman fonarlaryny uçuryp, arzuwlaryny fonarlara ýazyp, soňra olary gijeki asmana goýberdiler we ol ýerde kiçijik ýyldyzlar ýaly ýokary uçýardylar.
XX we XXI asyrlarda güýz ortasy festiwaly Hytaý köklerinden çykyp, global baýramçylyga öwrüldi. Hytaý jemgyýetleri Singapurdan we Malaýziýadan başlap, ABŞ-na we Ýewropa çenli dünýäniň dürli künjeklerine ýaýrap, esasy däp-dessurlaryny saklap, ony ýerli medeniýetlere uýgunlaşdyryp, festiwaly özleri bilen getirdiler. Nýu-Ýork, London we Sidneý ýaly şäherlerde güýz ortasy çärelerinde aždarha tanslary, arslan çykyşlary, fonar görkezilişleri we aý tortlary we beýleki hytaý tagamlaryny satýan azyk dükanlary geçirilýär. Bu baýramçylyklar diňe bir hytaý jemgyýetlerini birleşdirmän, eýsem festiwalyň gözelligini we many-mazmunyny ähli geçmişdäki adamlara tanyşdyrýar, medeniýetara düşünişmegi we gymmaty ýokarlandyrýar.
Häzirki zaman dabaralary: Üýtgeýän dünýäde däp-dessurlara hormat goýmak
Häzirki wagtda güýz ortasy festiwaly maşgalanyň birleşmegi üçin wagt bolmagynda galýar, emma häzirki zaman durmuş gadymy däp-dessurlaryna täze öwüşginler goşdy. Köp adamlar üçin festiwal maşgala agşamlyk nahary bilen başlaýar - bularyň hemmesi bolçulygy we abadançylygy alamatlandyrýan bişirilen ördek, bişirilen doňuz eti we süýji suw krewetkalary ýaly däp bolan tagamlaryň baýramy. Agşamlyk naharyndan soň, maşgalalar açyk howada (ýa-da howa ýaramaz bolsa, penjiräniň ýanynda) doly aýa tomaşa etmek üçin ýygnanýarlar, köplenç aý tortlaryny iýýärler we osmanthus şerabyny ýa-da çaý içýärler. Aýratyn hem aý tortlary häzirki zaman tagamlaryna laýyk gelmek üçin ösdi: lotus tohumy we gyzyl noýba ýaly nusgawy tagamlar meşhur bolmagynda galýar, häzir bolsa şokolad, doňdurma, maça ýa-da hatda duzlanan karamel bilen doldurylan "innowasion" aý tortlary bar. Käbir çörek bişirýän zawodlar saglygyna üns berýän sarp edijilere niýetlenen, az şekerli içlikler ýa-da doly däneli gabyklar bilen taýýarlanan "sagdyn" aý tortlaryny hem hödürleýärler.
Çyralar festiwalyň ýene bir hemişelik nyşanydyr, emma olaryň dizaýny döwür bilen üýtgedi. Köplenç hytaý mifologiýasyndan sahnalar bilen el bilen boýalan däp bolan kagyz çyralar henizem meşhur, ýöne olar häzir ýagty, reňkli we energiýa tygşytlaýjy LED çyralar bilen birleşýär. Käbir şäherlerde seýilgählerde ýa-da jemgyýetçilik meýdançalarynda uly göwrümli çyralar görkezilişi gurnalýar we köp sanly myhmanlary özüne çekýär. Iň meşhur görkezilişleriň biri Gonkongyň Wiktoriýa seýilgähinde bolup, müňlerçe çyra (aý şekilli ägirt çyra bilen birlikde) gijeki asmany ýagtylandyrýar we jadyly atmosfera döredýär.
Ýaş nesiller üçin güýz ortasy festiwaly şatlyk we jemgyýetçilik gatnaşyklary üçin hem wagtdyr. Köp ýaşlar dostlary bilen "aý synlamak dabaralaryny" gurnaýarlar, şol ýerde oýun oýnaýarlar, çyralar bilen surat düşürýärler we aý tortlaryny paýlaşýarlar. Soňky ýyllarda sosial media festiwalyň baýramçylygynda möhüm rol oýnady: adamlar maşgala agşamlyk naharlarynyň, çyralaryň görkezilişleriniň ýa-da aý tortlarynyň suratlaryny WeChat, Instagram we TikTok ýaly platformalarda ýerleşdirýärler we şatlyklaryny dünýäniň dürli künjegindäki dostlary we yzarlaýjylary bilen paýlaşýarlar. Käbir brendler hem güýz ortasy festiwalyna goşulyp, çäkli nusgadaky aý tortlaryny çykardylar ýa-da däp-dessury häzirki zaman marketingi bilen utgaşdyryp, özboluşly çyra dizaýnlaryny döretmek üçin suratkeşler bilen hyzmatdaşlyk etdiler.
Bu döwrebap üýtgeşmelere garamazdan, Orta güýz festiwalynyň esasy manysy üýtgewsiz galýar: ol agzybirligiň, minnetdarlykyň we umydyň baýramydyr. Adamlaryň köplenç aralyk, iş ýa-da iş tertibi bilen bölünýän dünýäde bu festiwal bize haýallaşmagyň, ýakynlaryňyz bilen aragatnaşyk saklamagyň we durmuşyň ýönekeý şatlyklarynyň gymmatyny bilmegiň möhümdigini ýatladýar. Maşgalaňyz bilen nahar stolunyň başynda ýygnanyşsaňyzam, seýilgähde çyralara haýran galsaňyzam ýa-da uzakdaky dostuňyza aý tortuny iberseňizem, Orta güýz festiwaly geçmişi hormatlamak, şu günüňizi gadyrlamak we bagt we gaýtadan birleşme bilen dolu geljege sabyrsyzlyk bilen garaşmak üçin wagtdyr.
Netije: Ähli möwsümler üçin festiwal
Güýz ortasyndaky festiwal diňe bir baýramçylyk däl-de, medeni hazyna, däp-dessuryň dowamly güýjüniň subutnamasy we ynsanlaryň gatnaşyk arzuwynyň dabaralandyrylmagydyr. Gadymy Hytaýda oba hojalyk dessury hökmünde kiçijik başlangyçlaryndan başlap, global baýramçylyk derejesine çenli, bu festiwal döwür bilen deň derejede ösdi, ýöne ol hiç haçan esasy gymmatlyklaryny: maşgala, minnetdarlyk we aýyň gözelligini gözden gaçyrmady.
Sekizinji aýyň 15-nji gününde doly Aýa seredenimizde, biz diňe bir asman jisimine haýran galmaýarys - bizi ata-babalarymyz we biri-birimiz bilen baglanyşdyrýan 3000 ýyllyk däp-dessurlara, ýatlamalaryň we dabaralaryň zynjyryna goşulýarys. Biz Çan'e we onuň Aýdaky ýalňyz öýüne, Wu Gang we onuň ebedi wezipesine, gowy hasyl üçin şükür edýän daýhanlara we birnäçe aýlap aýrylyşandan soň maşgalalaryň gaýtadan birleşmegine göz aýlaýarys. Şol pursatda biziň hemmämiz özümizden has uly bir zadyň - umumy hekaýalar, umumy däp-dessurlar we umumy umytlar bilen baglanyşykly global jemgyýetiň bir bölegi bolýarys.
Şonuň üçin bu güýz ortasyndaky festiwalda biraz wagtyňyzy sowuň. Aý tortuny iýiň, çyrany ýakyň we aýa serediň. Söýgüli adamyňyza arzuw ediň ýa-da diňe dymyp oturyp, gijäniň gözelligine gadyr goýuň. Şeýle etmek bilen, siz diňe bir festiwaly bellemeýärsiňiz - geljekki nesiller üçin doly aý ýaly ýagty saçjak däbi diri saklaýarsyňyz.
Ýerleşdirilen wagty: 2025-nji ýylyň 30-njy sentýabry